Psychoterapia to metoda leczenia oparta na rozmowie i relacji z psychoterapeutą, której celem jest złagodzenie cierpienia i poprawa w codziennym funkcjonowaniu. Psychoterapie oparte o nieświadomość, jak terapia psychodynamiczna czy psychoanalityczna, koncentrują się na odkrywaniu i rozumieniu nieświadomych procesów, które kształtują nasze emocje, myśli i relacje. Umożliwiają głęboką pracę nad źródłami trudności, a nie tylko nad ich objawami. Dzięki temu wspierają trwałą zmianę w sposobie przeżywania siebie i budowaniu bardziej satysfakcjonujących relacji.
Pomoc psychologiczna polega na rozpoznaniu trudności i udzieleniu wsparcia, najczęściej w bieżącej trudnej sytuacji życiowej lub w sytuacji, kiedy mimo braku objawów choroby czy zaburzenia, osoba doświadczająca trudności potrzebuje pomocy. Pomoc psychologiczna składa się z kilku spotkań i nie leczy objawów, z którymi osoba się zgłasza. Leczenia psychiatryczne koncentruje się na medycznym aspekcie, przede wszystkim na diagnostyce oraz podawaniu odpowiednio dobranych leków. Psychoterapia i farmakoterapia mogą się nawzajem efektywnie uzupełniać, a w niektórych sytuacjach ich współdziałanie jest niezbędne dla prawidłowego przebiegu procesu leczenia. Psychoterapia jest metodą leczenia, która warunkuje trwałe zmiany wewnątrzpsychiczne, pozwala na wprowadzanie korzystnych zmian w codziennym funkcjonowaniu oraz zwiększa zdolności do radzenia sobie z trudnościami.
Długość terapii i częstotliwość spotkań jest sprawą indywidualną i zależy do rodzaju problemu, nasilenia objawów, a także od motywacji i możliwości pacjenta. Spotkania odbywają się najczęściej 1-3 w tygodniu o stałej porze (dzień i godzina) przez okres od kilku tygodni w przypadku terapii krótkoterminowej do kilku lat w terapii długoterminowej.
Doświadczanie trudności czy kryzysów jest naturalnym życiowym doświadczeniem. Z większością tych trudności ludzie radzą sobie bądź sami, bądź z pomocą bliskich osób, i nie wymagają pomocy. Psychoterapia jest sposobem leczenia, do tego dosyć inwazyjnym, dlatego powinna być stosowana tylko wówczas, kiedy jest taka potrzeba.
W trakcie terapii, kiedy rośnie zaufanie i zaangażowanie, pacjent może czuć się coraz bardziej zależny od terapeuty. Szczególnie w takich momentach, kiedy „opiera się” o terapeutę, aby móc zmierzyć się z wyjątkowo trudnym doświadczeniem, może mieć obawę, że bez terapeuty nie będzie w stanie sobie radzić samodzielnie w życiu. Takie doświadczenia stanowią tylko fazę w procesie psychoterapii i w efekcie końcowym skutkują zwiększeniem samodzielności i niezależności pacjenta.